Kruis en Kapitaal

  door Marc Appels  

Pastoor Jan Groos van de parochie Kaatsheuvel heeft een streep gezet door het geplande optreden van de Brabantse zanger Gerard van Maasakkers in de plaatselijke St. Janskerk. Frans Klis van de Stichting Restauratie St. Jan heeft daar alle begrip voor nadat hij had ontdekt dat ‘Maasakkers zo negatief over het geloof dacht’. Dan maar geen extra inzameling…

Deze gebeurtenis staat niet op zichzelf maar hoort thuis in een illuster rijtje van ‘akkefietjes’, die allemaal dezelfde tendens en hetzelfde reactiepatroon vertonen. Het lijkt allemaal te zijn begonnen met de ondertussen ‘beroemdste klok ter wereld’. Vele zaken volgden toen klokkenluider Harm Schilder in ons ‘Tilbabwe’ eenmaal in zijn zadel zat. Antoine Bodar begon verschillende heftige kritieken op ‘zijn eigen achterban’ te uiten, en werd hiervoor beloond met een leerstoel in Tilburg. Het CDA Tilburg meende Jeroen de Leijer en Nick J. Swart op de vingers te moeten tikken vanwege hun ‘moderne statie project’ (het Jezus aan de bar verhaal). De Universiteit van Tilburg weigerde vervolgens om twee hoogleraren aan te stellen, omdat ‘er kritiek was op hun levenshouding’.

  Behoudend katholicisme

Misschien valt het ondertussen op dat Tilburg al drie keer genoemd is. Ja, je zou zoals ik maar een fervent Tilburger zijn en hier ter plekke moeten leven. Helaas bleef het niet bij mijn thuisstad. Zo stond in Oss de oerconservatieve priester Cor Menne op, die ons de laatste jaren heeft ‘vergast’ op verschillende acties. Allemaal met een hoog kritisch gehalte naar onze ‘main stream maatschappij’ toe en allemaal met een zéér hoog gehalte aan puur behoudend katholicisme. En weet u het nog: de pastoor die een vergelijking met WO II maakte? Of de pastoor die weigerde om de hostie aan homofielen uit te reiken? In Den Bosch kwam er commentaar op een naaktexpositie. Dichter, componist, ex-jezuïet en priester Huub Oosterhuis bleek niet ‘de juiste toon’ te hebben gezet in verschillende van zijn werken. Waarbij ‘ze’ wel uitdrukkelijk van de psalmen afbleven, misschien omdat de teksten daarvan door Ida Gerhardt zijn vertaald en door Oosterhuis enkel zijn getoonzet (overigens is van Gerhardt bekend dat zij ‘gristelijke poëzie’ niet hoog had).

Laat ik ook nog wat zaken melden, die – heel typisch – minder bekend zijn bij het grote publiek. Wim van de Donk, jawel ‘onze’ huidige commissaris der koningin hier in Brabant, stelde in een lezing voor ‘Het Katholiek Netwerk’ dat ”we het schaamteloos verloren gegane, even schaamteloos dienen terug te pakken”. Diezelfde Wim van de Donk had het in zijn nieuwjaarsrede vervolgens over ‘het halve mensbeeld’. Waarbij hij duidelijk bedoelde dat een mens zonder geloof maar een half leven heeft. Dat zou best eens zo kunnen zijn, maar het venijn zit hem in de vraag wélk geloof die betreffende mens dan heel maakt. Volgens Wim en de zijnen kan dat namelijk alléén maar met de uiterst behoudende, Rome-getrouwe en ‘back to basic’ katholieke leer.

  Kritiek met de Bijbel in de hand

Ondertussen had een journalist van ‘Het Katholiek Dagblad’ zijn ontslag gekregen vanwege zijn ‘leefstijl’ en hebben we ook nog de rel gehad over ambtenaren van de burgerlijke stand die weigerden om homoparen in de echt te verbinden. Ook heel belangrijk was de opmerking van een bisschop dat als katholieken moeite hadden met het aantal minaretten, ze daar maar één ding aan konden doen: zelf weer of vaker naar de kerk gaan! Het zal u ondertussen wel duidelijk zijn dat het fundamentalistisch katholicisme in Nederland de laatste jaren overal en op alles en iedereen kritiek heeft gehad. Mét de Bijbel in de hand. Mij is het ondertussen duidelijk dat dit alles in een groter kader thuishoort. En dat de continue weigering om op kritiek in de andere richting in te gaan opzet is. Een opzet die toch al als uitgangspunt heeft dat “wij het enige juiste idee hebben”.

En daar komt dan weer een opmerking van een andere bisschop in beeld. Een eng en onjuist idee dat je sindsdien meer ziet opduiken: de idee dat een groot deel van de huidige problematiek van de mensheid ontstaan is door de ontkerkelijking. Dat mensen sindsdien in hun ‘eigen woestijnen van ongeloof’ rondlopen. Dat halve mensbeeld van Van de Donk dus weer. Nog enger: sindsdien proberen een aantal katholieke ‘wetenschappers’ (met name aan de ‘universiteit’ van Tilburg (verdomme, wéér Tilburg?) en allemaal lid van Het Katholieke Netwerk) dit gegeven ook theoretisch handen en voeten te geven. Deze theoretici dienen zich te realiseren dat de mensheid 158.000 jaar zonder katholicisme toch zijn weg, ook of juist in religieus opzicht heeft gevonden! Daarnaast lijken een aantal ontwikkelingen die sinds de Industriële Revolutie hebben plaatsgevonden (o.a humanisme en socialisme) ook volledig aan deze geloofsfanaten voorbij te zijn gegaan.

  Alles draait om geld

Nou is het erg moeilijk om een richting te geven aan alles wat ik hiervoor zeg. En het is nog moeilijker om uit te puzzelen wat voor richting de Rome-getrouwe club er echt mee op wil. Tot je de grote makke van deze tijd, het feit dat alles om geld draait, op onze superkatholieke vrienden gaat toepassen. De situatie wordt nog gecompliceerder als je deze vrome medeburgers vanuit hun financiën gaat bekijken. Eerst moet je dan namelijk het gristendom in Nederland toch weer lekker ouderwets splitsen in protestants en katholiek. Voor het protestantse deel geldt al sinds jaar en dag dat de grote meute gematigd behoudend is. De lezers van het dagblad Trouw zou je als representant van deze groep kunnen zien. Een heel kleine minderheid daarentegen is uiterst progressief, haast fundamentalistisch vooruitstrevend. Een heel passend voorbeeld hiervan is de VPRO, de Vrijzinnig Protestanten dus. Aan de katholieke kant is de grote massa juist redelijk vooruitstrevend, met de voormalige 8 mei-beweging als voorbeeld. Maar ook de KRO blijkt regelmatig van zeer nieuwe ideeën bezwangerd te zijn. Een uiterst kleine groep is bij de katholieken zwaar conservatief. Omdat deze uiterst kleine minderheid echter Rome achter zich heeft, betekent dit in de praktijk dat zowel op geestelijk als op materieel gebied de volledige zeggenschap bij hun ligt.

Toen de kerken in de zestiger jaren leegliepen ontstonden er eigenlijk veel te laat twee discussies. De eerste ging over de feitelijke religieuze inhoud en vormgeving van het katholicisme in Nederland, met als basisgegeven die terugloop. Wie heeft er gelijk – met name volgens Rome - en op welke weg gaan we verder? Deze discussie heeft de laatste dertig jaar in het ‘openbaar’ plaatsgevonden. Het is eigenlijk het gevecht tussen de grote meerderheid die vooruit wilde en de kleine groep die in eerste instantie nog vasthield aan de plek waar ze waren, maar die sinds een jaar of tien zelfs terug naar af lijkt te willen. De tweede discussie was en is veel venijniger. Vooral omdat hij eigenlijk niet heeft plaatsgevonden. Hij zou hebben moeten gaan over wie nu eigenlijk recht heeft op het beheer van de wereldse zaken in katholiek Nederland. En dus ook over wie er aanspreekbaar is op dat beheer! Niemand van al die katholieken die wegliepen uit hun kerk heeft zich namelijk in die zestiger en zeventiger jaren afgevraagd van wie dat lege kerkgebouw dat ze achterlieten nu eigenlijk was!

  De poen is op

De ‘beheergroep’ binnen het katholicisme nam wat dat betreft echter wel enkele maatregelen. Niet zoals een zelfstandig bedrijf dat te maken heeft met een krimpende markt en dan meteen maar gaat bezuinigen of afstoten, maar meer als een dochterbedrijf dat in eerste instantie nog een paar jaar mocht teren op de goodwill van de hoofdvestiging, lees Rome. Zo werd de FKR, de Financiële Kommissie Religieuzen opgericht. Gevestigd te (jawel, zucht) Tilburg. Deze kommissie beheert alle wereldse zaken van alle ordes in Nederland. In eerste instantie kon je zo´n twintig jaar terug van de FKR nog wel een kloostertje kopen voor een symbolisch bedrag van één gulden. Mits je plannen had die in hun ´visie´ pasten. Eigenlijk ook omdat zowel Rome als die steeds kleiner wordende groep praktiserende katholieken in Nederland decennialang hebben gedacht dat ze het tij nog konden keren. Religieus en dus ook financieel! Ze hebben domweg gewoon veel te lang gedacht dat hun lege gebouwen weer vol zouden stromen. Maar uiteindelijk – ergens in de tachtiger jaren – werd Rome en dus ook de FKR wakker. Klaar wakker! De poen was op. Ja, niet op de bank van het Vaticaan, maar wel in de daadwerkelijke dagelijkse boekhouding van de katholieke kerk in Nederland. De FKR werd een harde onderhandelaar - ze moesten wel.

En dus begon men een lange lijst aan bezit van de ordes ‘aan de prijs’ te verkopen, om de lopende kosten te kunnen dekken. Dus niet om de kosten voor restauratie en onderhoud van gebouwen te dekken, maar grotendeels om de ‘teloorgang’ uit te stellen. Nu is het wel zo dat het bezit van de ordes (zoals kloosters, maar ook gewone huizen) zich beter leende voor andere bestemmingen dan een gemiddeld kerkgebouw. Persoonlijk denk ik dat men zich genoodzaakt zag om een minimaal aantal kerkgebouwen aan te houden, leeg of niet. Het was, is en blijft namelijk de beste manier om het tij te keren en het Rijke Roomsche Leven in ere te herstellen: terug de kerk in en graag des zondags weer volop die collecteschaal vullen. En mocht u denken dat ze het nu toch onderhand wel hebben opgegeven, de hierboven beschreven acties bewijzen het tegendeel.

  Religieus erfgoed